Alles over een groen balkon of dakterras

Wie geen tuin heeft, maar wel een balkon of dakterras, kan ook hier een groene oase aanleggen. Zoek je naar ideeen voor een balkontuin of andere inspiratie voor een groen balkon? In dit blog leggen we uit hoe je de realisatie én het onderhoud van een groen balkon aanpakt, inclusief linkjes naar andere nuttige websites.

We krijgen geregeld vragen van klanten over het vergroenen van een balkon of dakterras. Vaak hebben ze dan al een paar pogingen gedaan om het balkon op te fleuren met planten, maar vinden het mooi en gezond houden ervan moeilijker dan verwacht. Planten drogen snel uit, krijgen teveel of te weinig zon, hebben last van de wind, hebben te weinig voeding en doordat ze wat 'zielig' zijn worden ze eerder aangetast door een beestje of schimmel. Toch is het zeker mogelijk om een duurzaam groen balkon te realiseren waarbij de planten mooi en gezond blijven. Benieuwd? Lees dan vooral verder!

We hebben de blog zó geschreven dat je zelf aan de slag kunt met het realiseren van een groen balkon. Wil je graag hulp bij het inrichten van je balkon? We helpen je graag met planttips, een beplantingsplan, een ontwerp voor je balkon of een bezoekje aan de kweker.

Waarom is een groen balkon een goed idee?

Planten zorgen voor sfeer op een balkon en van een groen uitzicht word je vrolijker dan het zien van bakstenen, glas of beton. En nog belangrijker: planten zorgen door middel van verdamping voor verkoeling. Dat kan zomaar een paar graden schelen, ook in huis. Je balkon wordt daarmee een aangenamere plek om te zitten en je kunt je voorstellen dat als ieder balkon in een flatgebouw lekker groen zou zijn, het klimaat in de buurt ook wat aangenamer is.

Meer groen betekent ook een betere leefomgeving voor vogels en insecten. In plaats van een stenen woestijn waar het voor vogels en insecten onleefbaar is, geef je ze een warm welkom met je groene balkon.

Tip 1: Zorg voor goede en grote plantenbakken

In de natuur en in tuinen staan planten met hun voetjes in de aarde en krijgen ze alles wat ze nodig hebben via de bodem en het leven wat zich daarin bevindt. Planten in pot hebben die uitwisseling met het bodemleven niet en zijn compleet afhankelijk van onze goede zorgen. Hoe kleiner de pot, hoe moeilijker het is voor de plant om zelf aan water en voedingsstoffen te komen. Dat is namelijk gewoon snel ‘op’.

Wij adviseren daarom om een paar grote plantenbakken/potten te gebruiken, met meerdere planten erin, in plaats van heel veel kleine potten met steeds een enkele plant erin. Je maakt op die manier in elke bak een klein ‘tuintje’. Neem bakken die vorstbestendig én minstens 40 cm diep en hoog zijn. Met de lengte kun je variëren maar vanaf 40 cm is groot genoeg voor een aantal vaste planten (of 50 cm diameter in geval van een ronde pot). Je maakt er een speels geheel van als je bakken met variërende hoogte neemt.

Balkontuin in Utrecht Leidsche Rijn. Met cortenstalen plantenbakken (maatwerk), fonteintje, olla's en compostbuizen.

Plantenbakken van verschillende materialen

Qua materialen op je balkon kun je denken aan vorstbestendig terracotta (Impruneta of Italiaanse terracotta), geglazuurd keramiek, hout, cortenstaal en (gerecycled) kunststof. Wij gebruiken liever geen kunststof/plastic producten in de tuin, om te voorkomen dat kleine plasticdeeltjes in de grond en het grondwater spoelen. Voor op balkons kan kunststof wel een goede keuze zijn om het gewicht te beperken. Let er bij hout vooral op dat je kiest voor hardere Europese houtsoorten zoals eik, kastanje en douglas, die niet geïmpregneerd zijn. Of gebruik oude wijn- of whiskeyvaten als grote bak.

Zet metalen en kunststof potten met een donkere kleur zoals zwart en antraciet nooit op een plek waar de zon er voor langere tijd op schijnt. Zwart absorbeert namelijk warmte. De plantenwortels kunnen hierdoor te warm worden (verbranden) en de potgrond droogt snel uit.

Welk materiaal je kiest hangt natuurlijk af van wat je mooi vindt, wat je ervoor wilt uitgeven maar ook hoeveel gewicht je balkon kan dragen. De draagkracht van balkons in oudere woningen is vaak minder groot dan die in nieuwbouwappartementen (die kunnen doorgaans 250 kg per m2 dragen). We raden altijd aan om eerst uit te zoeken hoeveel gewicht jouw balkon kan dragen en daar het materiaal van de bakken en ook de hoeveelheid bakken op aan te laten sluiten. Op de website van Milieucentraal vind je meer info over het gewicht van gevulde plantenbakken.

Tot slot: Elke bak moet het overtollige water goed kwijt kunnen. Bakken en potten 'voor buiten’ hebben meestal al wat gaten in de bodem zitten waarbij overtollig water weg kan lopen. Bakken voor binnen niet. Let daar dus op in je zoektocht.

Tip 2: Geef je balkonplanten een goede basis

Een goede basis is een plantenbak die groot genoeg is en gevuld is met waterdoorlatend materiaal én genoeg potgrond die de juiste voeding bevat en genoeg vocht kan vasthouden.

Vul de bakken met potgrond. Niet met tuinaarde. Tuinaarde bevat vaak teveel voeding en is zwaarder dan potgrond.

Een bak of pot moet voor vaste planten minimaal 40 cm hoog zijn, waarvan de bovenste 30 cm is gevuld met potgrond. Voor bomen en struiken heb je liever een diepere bak van minstens 50 centimeter, waarvan minstens de bovenste 40 cm is gevuld met potgrond. Je kunt de bakken helemaal vullen met potgrond maar dat wordt vrij zwaar, helemaal als het nat is. In plaats daarvan kun je de bakken vullen met een laagje van minimaal 10 cm perzikstenen of hydrokorrels. Zo vul je de bak op met waterdoorlatende materialen die minder zwaar zijn. Zorg wel voor een laagje waterdoorlatende stof (wolvilt, wol of jute) tussen de potgrond en de perzikstenen of hydrokorrels. Zo spoelt de potgrond met de voedingsstoffen niet meteen weg de bak uit.

Door ook nog wolkorrels door de grond te mengen houdt de grond water nog beter vast en de wol bevat mineralen die nuttig zijn voor de planten.

Tot slot: Bezuinig niet op potgrond. Net als goede, biologische tuinaarde is goede, biologische potgrond van levensbelang voor je balkonplanten.

Tip 3: Kies de juiste planten voor je balkon

Welke planten het op jouw balkon goed zullen doen hangt onder andere af van de hoeveelheid zonlicht op je balkon en hoe beschut of winderig het is op je balkon.

Op balkons en dakterrassen is het vaak droger en warmer dan in tuinen. Dat komt onder andere doordat zonlicht het steen en beton van de woning verwarmt en deze warmte naar de planten uitstraalt. Hoe hoger je balkon is, hoe minder beschutting je hebt van omliggende woningen en bomen. De wind heeft dan ook meer vat op je balkon. Zoek daarom vooral naar planten die goed tegen droogte kunnen, ook al geef je ze voldoende water.

Droogtebestendige planten.

Mediterrane planten, zoals lavendel, het olijfboompje, een vijg, siersaliesoorten en mediterrane kruiden zijn bijvoorbeeld prima geschikt voor op een balkon of dakterras. Als ze maar wel een zonnig plekje krijgen. Ook verschillende sedumsoorten doen het erg goed op droge warme plekken, net als gele zonnehoed (Rudbeckia) en siergrassen.

Welke inheemse planten kun je op een balkon planten?

Inheemse planten vind je terug in de Nederlandse natuur en zijn erg nuttig voor wilde bijen en vlinders. Probeer op een zonnige plek eens een knallende combinatie met verfbrem, betonie en veldsalie. Andere kanjers voor in de zon zijn Engels gras, kartuizer anjer en duizendblad.

Je kunt je bakken makkelijk vullen met inheemse vaste planten maar denk ook eens aan een mooie inheemse heester of klein boompje, bijvoorbeeld een rode kornoelje, vuilboom, verfbrem, wilde kardinaalsmuts en wilde rozen (bv. Egelantier). Aan de voet van de struik of boom kun je bodembedekkers planten, zoals inheemse ooievaarsbek (Geranium pratense), grote muur (Stellaria holostea) of inheemse dovenetelsoorten.

Welke planten zet je op een schaduwrijke plek?

Hosta's en varens voor schaduwrijke plekken.

Winterzoet is een bladhoudend struikje dat in de winter bloeit met geurende bloemen en houdt van een schaduwrijke, droge plek. Struikklimop (Hedera), varens en hartlelie’s (Hosta’s) zijn ook perfecte kandidaten voor in de schaduw. Er zijn ook genoeg varens die hun blad behouden en in de winter daarom ook nog sierwaarde hebben. Hosta's staan op het menu van slakken maar op balkons staan ze vaak veilig 🎉.

Elfenbloem, sommige soorten ooievaarsbek (Geranium macrorrhizum en Geranium phaeum), sneeuwsteraster en groenblijvende zeggesoorten (Carex) kunnen ook prima op een droge plek in de schaduw. De inheemse Ajuga reptans (kruipend zenegroen) is ook prachtig.

Is een balkon geschikt voor klimplanten?

Klimplanten kun je ook op een balkon kwijt. Door stenen muren met groen te bedekken maak je het ook net iets aangenamer op je balkon of dakterras. Je kunt heel makkelijk een rekje aan een muur bevestigen waar de plant tegenop kan klimmen. Of je trekt wat draden tussen balkonsteunen of -pilaren waarmee je een klimplant heen en weer leidt. Toscaanse jasmijn is perfect voor op een zonnige plaats, Clematissen en Akebia kunnen ook op wat schaduwrijkere plaatsen staan. Zelfhechtende planten (Klimop, wingerd en klimhortensia) hebben geen begeleiding nodig.

Klimplant die wordt geleid over zigzaggend touw tussen balkonpilaren.

En ook leuk: klimplanten die je niet naar boven leidt gaan over de pot of bak heen hangen en dat geeft een weelderig effect. Je kunt klimplanten dus goed in bakken aan een reling hangen, waar de plant lekker overheen valt. Ook nog eens leuk om te zien voor de overburen. Om te voorkomen dat de bak snel uitdroogt (hangbakken zijn vaak niet zo diep en hoog) kun je er een olla bij zetten die je goed gevuld houdt.

Eten van je balkon

Naast sierplanten kun je op je balkon ook aan de slag met eetbare planten (en die kunnen ook mooi zijn!). Die staan wel graag op een zonnige plek. Aardbeien (in een hangende bak) zijn perfecte kandidaten en natuurlijk keukenkruiden, zoals tijm, salie, rozemarijn en bieslook. Wil je nog meer van je balkon kunnen oogsten? Zaai dan eens een rijtje sla, snijbiet en rucola in een moestuinbak. En op hele zonnige en warme plekken zou je paprika, tomaat en pepers kunnen proberen. Tomatenplanten vinden het ook erg fijn als ze onder een afdakje staan en dat is vaak het geval op een balkon.

Maak een moestuin op je balkon.

Tip 4: Verzorg je planten op een makkelijke manier

Door je bakken te vullen volgens de hierboven beschreven manier, zorg je ervoor dat water langer beschikbaar blijft voor plantenwortels maar overtollig water (bv. na een heftige regenbui) wel weg kan lopen.

Zorg voor voldoende maar niet teveel vocht

Planten in bakken op een balkon of dakterras zijn totaal afhankelijk van jouw goede zorgen. Afhankelijk van de plek krijgen de planten nog water tijdens een regenbui maar bij een overkapt of inpandig balkon of een loggia moet er geregeld water worden gegeven. En dit wordt in de praktijk nog wel eens vergeten of planten krijgen juist teveel in een keer of te vaak water waardoor ze soms te hard groeien en ‘slungelig’ worden. Wij hebben goede ervaringen met het gebruik van olla’s. Dat zijn terracotta vazen met een deksel of kurk erop. Je begraaft ze in de potgrond, zodat alleen de bovenkant (waar je water in schenkt) nog boven de grond uitkomt.

Olla kruik in een plantenbak.

De olla’s geven geleidelijk water af aan de potgrond zodat je planten nooit in een keer teveel krijgen. Het grote voordeel voor jou: jij hoeft alleen maar te zorgen dat de olla’s gevuld blijven. In warme zomers betekent dat eens in de paar dagen water geven (afhankelijk van de grootte van de olla en de plantenbak).

Regenwater versus leidingwater

Het liefst geef je regenwater aan je planten. Veel planten houden namelijk niet van het kalkrijke Nederlandse leidingwater én het is ook zonde om hier kostbaar leidingwater voor te gebruiken. Regenwater geven is echter niet altijd mogelijk als er geen regenpijp langs het balkon loopt, je balkon niet stevig genoeg is voor een zware regenton of het balkon overdekt is. Kun je niet anders dan drinkwater geven? Ook dan zijn olla’s een uitkomst. Het kalk blijft in de olla’s achter.

Elho Pure Raindrop vangt regenwater op en rust niet op de balkonvloer.

Geef de planten af en toe voeding

In potgrond zit voor een aantal maanden voeding, dat langzaam wordt afgegeven aan de planten. Daarna hebben de planten ook voeding nodig. Er bestaan diverse soorten biologische plantenvoeding en je kunt ook af en toe verse potgrond of een laagje compost toevoegen. Nog leuker is om je eigen compost te maken en die toe te dienen. Op een balkon heb je vaak niet veel ruimte en een compostbak is dan al snel te groot. Een wormenton is een compacte bak waarin wormen jouw keukenafval van groenten, fruit en koffiedik omzetten in voedingsrijke compost. Dat gebeurt vrij snel, in een paar maanden tijd. Nog beter: je kunt de wormen ook direct in je plantenbakken het keukenafval laten composteren met behulp van terracotta compostbuizen die je in de de potgrond graaft (net als de olla’s). De voedingsstoffen komen dan direct ter beschikking op de plekken waar het nodig is en je hoeft geen wormenton leeg te halen.

Handige linkjes

• Op de website van Milieucentraal vind je meer informatie over het gewicht van gevulde plantenpotten, meubels en regenton. Samen met de informatie over de draagkracht van je balkon kun je hiermee uitrekenen wat je op je balkon kwijt kunt.

• Duurzaam gefabriceerde kunststof en composiet potten vind je o.a. via Elho en Ecopots. Beide kun je ‘live’ bekijken in o.a. duurzaam tuincentrum De Steck in Utrecht. Alumium, cortenstalen en houten bakken kun je online bestellen of op maat laten maken, daarvan zijn diverse leveranciers te vinden. Check ook eens de houten buurtgroenbakken van Buurjongens.

• De gebroken perzikstenen kopen wij bij Nocciolo en de hydrokorrels bij o.a. duurzaam tuincentrum De Steck in Utrecht.

• Bij Bio-Kultura koop je de lap wol, biologische potgrond en voedingskorrels. Bij duurzaam tuincentrum De Steck in Utrecht verkopen ze dit ook en daar kun je ook terecht voor wolkorrels.

• Bij Wormenkwekerij Wasse koop je biologische potgrond, olla’s, compostbuizen of wormentonnen met compostwormen.

• Gifvrije, biologische en inheemse planten koop je online bij Arborealis, Natuurlijk Sterker en Kwekerieje. Wil je planten shoppen bij een kweker? Vind hier een kweker bij jou in de buurt:

• Vergeet de bloembollen niet! Biologische voorjaars- en zomerbollen en -knollen koop je o.a. via Natural bulbs en De Warande.